ANC ENC CVC และโหมด ambient บนหูฟัง ตัวไหนทำงานตอนไหน

ANC หูฟัง คือ ระบบที่ลดเสียงรบกวนฝั่งที่คุณได้ยิน ส่วน ENC กับ CVC อยู่คนละฝั่งกันคือฝั่งไมโครโฟน มีหน้าที่ทำให้คนปลายสายได้ยินเสียงรอบตัวคุณน้อยลงตอนคุยโทรศัพท์ และโหมด ambient ทำตรงกันข้ามกับ ANC คือปล่อยเสียงรอบตัวเข้ามาให้ได้ยินชัดขึ้น หน้าสินค้าในบ้านเราแปลสามคำแรกเป็นคำไทยคำเดียวกันหมดว่าตัดเสียงรบกวน คนซื้อจึงจ่ายเงินไปกับคำที่ไม่ตรงกับสิ่งที่ตัวเองอยากได้อยู่บ่อย ๆ ตัวอย่างที่ตรวจได้ทันทีคือรุ่นที่มี ANC จริงในร้านเราเอง หน้าสินค้ากล้าเขียนเวลาตอบสนอง 0.02 วินาที ไว้ตรง ๆ แต่ไม่ได้บอกสักบรรทัดว่าตัวเลขแบตเตอรี่ 80 ชั่วโมงนั้นวัดตอนเปิดหรือปิด ANC

สี่คำนี้แยกออกจากกันที่ฝั่งของเส้นทางเสียง

วิธีที่เร็วที่สุดในการจำคือถามว่า คำนี้จัดการกับเสียงที่ "หูคุณ" ได้ยิน หรือเสียงที่ "ปลายสาย" ได้ยิน หูฟังหนึ่งตัวมีเส้นทางเสียงสองเส้นแยกขาดจากกัน เส้นแรกคือเสียงจากโลกภายนอกเดินทางเข้าหูคุณ เส้นที่สองคือเสียงพูดของคุณเดินทางออกจากไมโครโฟนไปยังคู่สนทนา ตัวย่อแต่ละตัวประจำอยู่บนเส้นใดเส้นหนึ่งเท่านั้น และไม่มีตัวไหนทำงานข้ามเส้นได้

พอแยกสองเส้นนี้ออกได้ คำโฆษณาที่เคยดูเหมือนกันหมดจะเริ่มเรียงตัวเอง ตารางนี้คือสิ่งที่แต่ละคำหมายถึงจริง ๆ

แถวสุดท้ายคือแถวที่คนมองข้ามมากที่สุด และเป็นแถวที่อธิบายว่าทำไมหูฟังราคาไม่กี่ร้อยบาทถึงยัง "เงียบขึ้น" ได้ทั้งที่ไม่มีวงจรตัดเสียงอะไรเลย ความเงียบก้อนนั้นมาจากจุกยางที่อุดรูหูไว้เฉย ๆ ซึ่งได้ผลกับเสียงย่านสูงอย่างเสียงคนคุยและเสียงช้อนกระทบจาน มากกว่าเสียงย่านต่ำอย่างเสียงล้อกับเสียงเครื่องยนต์

ทำไม ANC ต้องมีไมโครโฟนตัวที่หันเข้าหาแก้วหู

หูฟัง ANC คือ หูฟังที่มีทั้งไมโครโฟนคอยฟังเสียงรอบตัวและวงจรที่สร้างคลื่นเสียงกลับเฟสออกมาหักล้างเสียงนั้นแบบเรียลไทม์ ประเด็นอยู่ที่ว่าไมโครโฟนตัวนั้นวางไว้ตรงไหน ถ้าวางไว้ที่ผิวด้านนอกของตัวหูฟังอย่างเดียว วงจรจะรู้แค่ว่าโลกข้างนอกดังแค่ไหน แต่ไม่รู้ว่าเสียงที่เล็ดลอดเข้าไปถึงแก้วหูจริง ๆ เหลือเท่าไร แบบนี้เรียกกันว่าฟีดฟอร์เวิร์ด ราคาถูกที่สุดและพลาดง่ายที่สุดเวลาใส่ไม่แนบ

โครงสร้างที่เพิ่มไมโครโฟนอีกตัวไว้ด้านในหันเข้าหาแก้วหูเรียกว่าฟีดแบ็ก เพราะมันได้ยินผลลัพธ์ที่เหลืออยู่จริงแล้วส่งกลับไปให้วงจรแก้ซ้ำ ส่วนคำว่าไฮบริดคือการใช้ทั้งสองตำแหน่งพร้อมกัน นี่คือเหตุผลที่รุ่นซึ่งมี ANC จริงต้องมีไมโครโฟนมากกว่ารุ่นที่มีแต่ ENC อย่างน้อยหนึ่งตัวต่อข้าง และเป็นจุดที่ต้นทุนเริ่มต่างกันตั้งแต่ในโรงงาน

สิ่งที่ใช้ตรวจก่อนกดสั่งได้จริงคือคำในบรรทัดสเปก ไม่ใช่รูปถ่าย รุ่นที่ทำ ANC มาจริงมักกล้าเขียนว่าเป็นแบบไฮบริด หรือระบุจำนวนไมโครโฟนต่อข้าง หรือบอกเวลาตอบสนองเป็นตัวเลข ส่วนรุ่นที่พิมพ์แค่คำว่าตัดเสียงรบกวนลอย ๆ ไว้ในชื่อรุ่นแล้วไม่ขยายความอะไรต่อเลย คือรุ่นที่ควรถามผู้ขายก่อนจ่ายเงิน

ENC กับ CVC ยืนอยู่ฝั่งเดียวกัน ต่างกันแค่ที่มาของชื่อ

ทั้งสองคำอยู่บนเส้นทางไมโครโฟนเหมือนกัน หน้าที่คือแยกเสียงพูดของคุณออกจากเสียงมอเตอร์ไซค์ เสียงพัดลม และเสียงลม แล้วส่งเฉพาะเสียงพูดออกไป คนที่ได้ประโยชน์คือปลายสาย ไม่ใช่คุณ ใส่หูฟังที่มี ENC เดินอยู่กลางตลาดนัด สิ่งที่คุณได้ยินไม่ได้เบาลงแม้แต่นิดเดียว

ความต่างอยู่ที่ชื่อ ENC เป็นคำกลาง ๆ ที่ผู้ผลิตทั่วไปหยิบไปใช้ได้ ส่วน CVC ย่อมาจาก Clear Voice Capture เป็นชื่อทางการค้าของชุดประมวลผลเสียงสนทนาที่มาพร้อมชิปบลูทูธบางตระกูล ตัวเลขที่ห้อยท้ายอย่าง 6.0 หรือ 8.0 คือเวอร์ชันของชุดซอฟต์แวร์นั้น ไม่ใช่ระดับเดซิเบล ไม่ใช่จำนวนไมโครโฟน และไม่ใช่ตัวเลขที่เอาไปเทียบข้ามยี่ห้อได้ ตรงนี้คือจุดที่คนตีความผิดกันมากที่สุด

เรื่องที่ทำให้สับสนหนักขึ้นคือหลายรุ่นเลือกไม่เขียนตัวย่อเลย แล้วตั้งชื่อการตลาดขึ้นมาเองแทน ภาพข้างล่างมาจากหน้าสินค้าในร้านเราเอง เป็นตัวอย่างที่ชัดมาก

สังเกตว่าหัวเรื่องไม่มีคำว่า ENC หรือ CVC สักคำ มีแต่คำว่า AI Clear Call แต่บรรทัดรองที่พิมพ์อยู่บนภาพเดียวกันบอกไว้ครบว่าใช้ไมโครโฟนคู่ ลดเสียงพื้นหลังกับเสียงลม เพื่อให้สายชัดขึ้น นั่นคือคำจำกัดความของงานฝั่งไมโครโฟนพอดี ดังนั้นเวลาเจอชื่อแปลก ๆ บนแบนเนอร์ ให้อ่านบรรทัดรองเสมอ ถ้ามีคำว่า call หรือ voice หรือ mic โผล่มา แปลว่าคุณกำลังอ่านฝั่งสนทนาอยู่ ไม่ใช่ฝั่งที่หูคุณได้ยิน

โหมด ambient ไม่เท่ากับการกดปิด ANC

บนหน้าสินค้า คำว่า ambient หูฟัง แต่ละรุ่นเขียนไม่เหมือนกัน บางรุ่นใช้ Transparency Mode บางรุ่นใช้ Ambient Sound หรือ Awareness Mode ในภาษาไทยมักแปลว่าโหมดปล่อยเสียงรอบข้างหรือโหมดโปร่ง ทั้งหมดหมายถึงสิ่งเดียวกันคือหูฟังใช้ไมโครโฟนตัวเดิมรับเสียงจากภายนอกแล้วเล่นกลับเข้าไปในหูคุณ

จุดที่คนเข้าใจผิดคือคิดว่ามันคือการกดปิด ANC ซึ่งไม่ใช่ การกดปิด ANC ทำให้คุณกลับไปได้ยินเท่าที่จุกยางยอมให้ผ่าน ส่วนโหมดปล่อยเสียงรอบข้างเป็นการเติมเสียงเข้ามาให้ดังกว่าตอนไม่ได้ใส่หูฟังด้วยซ้ำในบางรุ่น ผลคือได้ยินเสียงประกาศเปลี่ยนชานชาลาชัดขึ้น ได้ยินเสียงพนักงานที่เคาน์เตอร์ร้านสะดวกซื้อถามว่ารับถุงไหม โดยไม่ต้องดึงหูฟังออกจากหูทีละข้าง

ในชีวิตจริงของคนกรุงเทพ นี่คือปุ่มที่คุณจะกดบ่อยกว่าปุ่ม ANC เสียอีก ตอนยืนรอวินมอเตอร์ไซค์ปากซอย ตอนสั่งข้าวที่ร้านตามสั่ง ตอนเดินข้ามถนนที่ไม่มีสัญญาณไฟ ข้อจำกัดที่ควรรู้ไว้ก่อนคือโหมดนี้ไม่ชอบลม เพราะไมโครโฟนที่รับเสียงเข้ามาจะรับเสียงลมปะทะเข้ามาด้วย ซ้อนท้ายมอเตอร์ไซค์บนถนนโล่ง ๆ ในโหมดนี้จึงมักได้ยินเสียงลมหวีดกว่าตอนปิด

ลองอ่านสองหน้าสินค้าในร้านเราทีละบรรทัด

ทฤษฎีข้างบนใช้ได้จริงหรือเปล่า ลองเอามาจับกับของที่มีอยู่จริงสองรุ่น แล้วดูว่าแต่ละหน้าสินค้าพูดถึงเส้นทางเสียงเส้นไหนบ้าง

EARSOLE True Wireless Earbuds Series 215 ราคา 51.73 ดอลลาร์ ณ เวลาที่เขียน บรรทัดสเปกระบุ ANC แบบไฮบริดที่ปรับตัวตามสภาพเสียง โครงสร้างลดเสียงสี่ชั้น ตอบสนองเร็วถึง 0.02 วินาที ลดเสียงรอบข้างสูงสุด 50 เดซิเบล และระบุ Transparency Mode ไว้ด้วย แปลว่าฝั่งการฟังมีครบทั้งขาลดและขาเติม ที่เหลือคือไดรเวอร์ 13 มม. กล่อง 600mAh ที่หน้าสินค้าบอกว่าฟังรวมได้ถึง 80 ชั่วโมง ชาร์จ 10 นาทีฟังต่อได้อีกราวสองชั่วโมง ปุ่มกดเป็นปุ่มจริงไม่ใช่ระบบสัมผัส และแถมจุกไซซ์ S M L มาให้ปรับความแนบ

ที่น่าสนใจคือสิ่งที่หน้าสินค้ารุ่นนี้ไม่ได้เขียน คำว่า ENC ไม่ปรากฏในบรรทัดสเปกเลยแม้แต่ครั้งเดียว งานฝั่งสนทนาไปโผล่อยู่บนภาพกราฟิกของผู้ผลิตในชื่อ AI Clear Call แทน นอกจากนี้หน้าสินค้าไม่ได้ระบุเวอร์ชันบลูทูธ ไม่ได้ระบุมาตรฐานกันน้ำ และไม่ได้บอกว่าตัวเลข 80 ชั่วโมงวัดตอนเปิดหรือปิด ANC ข้อสุดท้ายสำคัญกว่าที่คิด เพราะวงจรตัดเสียงกินไฟตลอดเวลาที่เปิดใช้ ตัวเลขชั่วโมงบนหน้าสินค้าหูฟังกลุ่มนี้จึงมักเป็นตัวเลขในสภาพที่ดีที่สุด

EARSOLE Smart Wireless Earbuds กล่องจอสัมผัส LCD ราคา 49.99 ดอลลาร์ ณ เวลาที่เขียน เดินคนละทาง หน้าสินค้าระบุ ANC และ ENC ไว้พร้อมกันในบรรทัดเดียว คือครอบคลุมทั้งสองเส้นทางเสียง และคำอธิบายของมันเองก็แยกหน้าที่ไว้ตรง ๆ ว่า ANC ลดเสียงพื้นหลังที่ดังสม่ำเสมอระหว่างที่คุณฟัง ส่วน ENC ทำให้เสียงพูดของคุณชัดขึ้นสำหรับคนปลายสาย พร้อมเขียนกำกับไว้เองว่าไม่มีโหมดไหนปิดเสียงโลกได้หมด เสียงคนใกล้ตัวและเสียงที่ดังขึ้นกะทันหันยังผ่านเข้ามาอยู่ดี รุ่นนี้ระบุบลูทูธ 5.4 และมีจอสัมผัสสีเต็มรูปแบบบนกล่องที่สั่งเพลง ปรับเสียง และรับสายได้ โดยเมนูบนจอมีให้เลือกเฉพาะภาษาจีนกับอังกฤษ

สิ่งที่รุ่นจอสัมผัสไม่มีคือคำว่า Transparency หรือ Ambient หน้าสินค้าไม่ได้ระบุโหมดปล่อยเสียงรอบข้างไว้เลย และไม่ได้ระบุมาตรฐานกันน้ำเช่นกัน ส่วนคำว่า CVC ไม่ปรากฏบนหน้าสินค้าทั้งสองรุ่น สรุปเป็นภาพเดียวคือ รุ่นแรกแข็งฝั่งการฟังครบทั้ง ANC และโหมดโปร่ง แต่ปล่อยฝั่งสนทนาไว้บนภาพโฆษณา ส่วนรุ่นที่สองเขียนครบทั้งสองฝั่งด้วยตัวย่อมาตรฐาน แต่ไม่มีโหมดโปร่งให้กด นี่คือระดับความละเอียดที่การอ่านหน้าสินค้าให้เป็นจะได้กลับมา

ราคาต่างกันเพราะจำนวนชิ้นส่วน ไม่ใช่เพราะคำโฆษณา

คำถามที่ตามมาเสมอคือทำไมของสองอย่างที่เขียนคำไทยเหมือนกันเป๊ะถึงราคาห่างกันหลายเท่า คำตอบอยู่ที่ของจริงในกล่อง รุ่นที่มีแต่งานฝั่งสนทนาใช้ไมโครโฟนที่ต้องมีอยู่แล้วสำหรับรับสาย บวกซอฟต์แวร์ที่มากับชิปโดยไม่ต้องเพิ่มชิ้นส่วน ต้นทุนจึงแทบไม่ขยับ ส่วนรุ่นที่ทำ ANC ต้องเพิ่มไมโครโฟนอย่างน้อยหนึ่งตัวต่อข้าง เพิ่มวงจรประมวลผลที่ทำงานตลอดเวลา และต้องปรับจูนใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนรูปทรงเปลือกหูฟัง เพราะการหักล้างคลื่นขึ้นกับระยะทางกับปริมาตรอากาศในหูจริง ๆ

แปลเป็นสิ่งที่เจอบนมาร์เก็ตเพลสบ้านเราคือ ของในย่านราว 500 ถึง 900 บาทที่พาดหัวว่าตัดเสียงรบกวน ส่วนใหญ่คือ ENC ไม่ใช่ ANC และนั่นไม่ได้แปลว่าของไม่ดี มันแค่แปลว่าคุณกำลังซื้อความชัดของสายสนทนา บวกความเงียบที่ได้จากจุกยาง ถ้าเป้าหมายจริง ๆ คือให้เสียงล้อรถไฟฟ้าเบาลงตอนฟังเพลง งบก้อนนั้นยังไปไม่ถึง ทางที่ตรงไปตรงมากว่าคือเลือกจุกให้แนบสนิทก่อน แล้วค่อยขยับงบเมื่อพร้อม ดูรุ่นที่ใช้ประจำวันทั้งหมดได้ที่คอลเลกชันหูฟังสำหรับใช้ทุกวัน หรือไล่ดูทั้งร้านที่หน้าสินค้าทั้งหมด

คำสุดท้ายที่มักถูกลากมาปนอยู่ในย่อหน้าเดียวกับความเงียบคือเลขเวอร์ชันบลูทูธ Bluetooth SIG อธิบายไว้ว่าบลูทูธแบบคลาสสิกคือโปรโตคอลวิทยุมาตรฐานที่อยู่เบื้องหลังการสตรีมเสียงไร้สายไปยังลำโพงและหูฟัง หน้าที่ของมันคือรับส่งข้อมูลเสียงให้เสถียร ไม่มีส่วนไหนของสเปกนี้เกี่ยวกับการลดเสียงรอบตัว เลข 5.3 หรือ 5.4 จึงตอบเรื่องความเงียบไม่ได้ เช่นเดียวกับชื่อโคเดกอย่าง SBC AAC หรือ LDAC ซึ่งเป็นเรื่องของวิธีบีบอัดข้อมูลเสียงระหว่างทาง และคำว่ารองรับหลายอุปกรณ์ซึ่งไม่ได้แปลว่าเป็น multipoint เสมอไป

มีเหตุผลด้านสุขภาพหูอยู่เบื้องหลังเรื่องนี้ด้วย องค์การอนามัยโลกระบุว่าพฤติกรรมการฟังที่ไม่ปลอดภัย ซึ่งรวมถึงการรับเสียงระดับสูงจากอุปกรณ์ฟังส่วนตัว กำลังทำให้คนทั้งรุ่นเสี่ยงต่อความเสียหายทางการได้ยินที่ป้องกันได้ บนขบวนที่เสียงดัง คนที่ใช้หูฟังซึ่งไม่มีระบบตัดเสียงมักจบลงด้วยการหมุนวอลุ่มขึ้นสู้เสียงรอบตัวจนสูงกว่าที่ตั้งใจไว้ตอนแรก

ข้อควรระวัง ถ้าใช้แล้วเจ็บหู คัน มีเสียงวิ้งในหู หรือรู้สึกว่าการได้ยินเปลี่ยนไป ให้หยุดใช้และไปพบผู้เชี่ยวชาญ

คำถามเรื่องตัวย่อที่ลูกค้าถามเข้ามาบ่อย

กดปุ่มแล้วมีเสียงพูดว่า Noise cancelling on แปลว่ามี ANC จริงไหม

ยังไม่พอที่จะสรุป เสียงประกาศแบบนั้นมาจากไฟล์เสียงที่ฝังไว้ในเฟิร์มแวร์ ซึ่งกดแล้วเล่นได้โดยไม่ต้องมีวงจรอะไรทำงานจริง วิธีตรวจหลังของถึงมือคือใส่หูฟังโดยไม่เปิดเพลง ยืนใต้แอร์หรือหน้าพัดลม แล้วกดสลับโหมด ถ้าเป็น ANC จริง เสียงลมจะยุบลงไปชั้นหนึ่งทันทีจนได้ยินความต่างออก ถ้าไม่มีอะไรเปลี่ยนจนกว่าจะกดโทรออก สิ่งที่คุณมีคืองานฝั่งไมโครโฟน

CVC 8.0 ดีกว่า CVC 6.0 แน่นอนไหม

เลขที่สูงกว่าหมายถึงเวอร์ชันที่ใหม่กว่าของชุดประมวลผลเสียงสนทนาเท่านั้น ไม่ใช่ค่าที่วัดได้และไม่ได้แปลว่าคู่สนทนาจะได้ยินคุณชัดขึ้นเป็นสัดส่วนตามตัวเลข ผลจริงขึ้นกับจำนวนไมโครโฟน ตำแหน่งที่วาง และการจูนของแต่ละรุ่นมากกว่า ที่สำคัญคือมันเป็นตัวเลขฝั่งสนทนาทั้งหมด ต่อให้ขึ้นเป็นเลขอะไรก็ไม่ทำให้เสียงที่หูคุณได้ยินเบาลง

ตอนสั่งอาหาร ใช้โหมดปล่อยเสียงรอบข้างหรือถอดหูฟังออกข้างเดียวดีกว่ากัน

ถ้ารุ่นนั้นมีโหมดปล่อยเสียงรอบข้าง กดใช้จะสะดวกกว่า เพราะมือไม่ต้องว่างและไม่ต้องหาที่วางหูฟังข้างที่ถอด อีกทั้งเสียงเพลงจะหรี่ลงเองในหลายรุ่น แต่ถ้ารุ่นของคุณไม่มีโหมดนี้ อย่างรุ่นกล่องจอสัมผัสในร้านเรา การถอดออกข้างเดียวยังเป็นวิธีที่เร็วที่สุด และหูฟังส่วนใหญ่จะสลับไปโหมดเสียงเดียวให้เองเมื่อเหลือข้างเดียวในหู

อ่านบทความอื่นเกี่ยวกับการเลือกหูฟังได้ที่หน้ารวมบทความ และให้ยึดสเปกกับราคาที่แสดงบนหน้าสินค้าในวันที่สั่งซื้อเสมอ เพราะทั้งสองอย่างเปลี่ยนได้

• World Health Organization: Making listening safe
• Bluetooth SIG: Bluetooth Technology Overview